مراتب امر به معروف و نهی از منکر از دیدگاه امام محمد غزالی

امام محمد غزالی که از علمای شافعی مذهب است، در کتاب احیاء علوم دین می گوید : امر به معروف و نهی از منکر هشت درجه دارد ، این درجات عبارتند از :

     درجه اول : جستجو برای دانستن

     اولین درجه این فریضه جستجو برای دانستن منکری است که در حال انجام شدن است .

     درجه دوم : آگاه کردن

     درجه دوم ، آگاه کردن گناهکار است . مثلا کسی از مردم روستا در مسجد نماز می خواند و رکوع و سجود را تمام نمی کند . شما می دانید که این از نادانی اوست ؛ زیرا اگر نمی خواست نماز را درست بگذارد ، اصلا نماز نمی خواند . پس باید این کمبودها را با لطف و نه با عنف ، به او یادآوری کرد .

     درجه سوم : وعظ و نصیحت

     درجه سوم ، بازداشتن به وعظ و نصیحت و ترساندن از خداست . این درجه درباره ی کسی است که منکری مرتکب می شود و در عین آن که می داند آن امر منکر است یا پس از آن که از منکر بودن آگاه باشد ، باز هم بر آنجام آن اصرار می ورزد .

     درجه چهارم : سختی و درشتی در سخن

     این درجه زمانی رواست که لطف و محبت ، موثر واقع نشود و گناهکار به استهزا و تحقیر گوینده بپردازد .

     درجه پنجم : تغییر با دست

     این درجه عبارت است از شکستن آلات لهو و ریختن خمر و اعمال فشار برای بیرون آوردن کسی از جایی. چنین رفتاری برای همه منکرات روا نیست . علاوه بر این اگر می توان گناهکار را وادار کردکه خود اقدام کند ، لازم نیست ما به این شیوه اقدام کنیم و نباید از حد نیاز فراتر رویم .

     درجه ششم :تهدید به خشونت

     در صورت امکان باید شخصی را به امری تهدید کند که انجام آن ممکن باشد . نباید او را به مری تهدید کنیم که روا نیست .

     درجه هفتم : کتک زدن

     اقدام به زدن با دست و یاهفتمین درجه است و این امر به وقت نیاز و به قدر حاجت ، برای مردم جایز است . در اینجا اصل حداقلی ( تدریج ) را باید در نظر گرفت .

درجه هشتم : یاران مسلح

     درجه هشتم فراهم آوردن یاران مسلح است در صورتی که آدمی خود نتواند از عهده ی آن برآید . در اینجا درباره ی اذن امام ، اختلاف نظر وجود دارد : عده ای می گویند که آحاد مردم نمی توانند به این کار اقدام کنند ؛ زیرا سبب آشوب می شود . گروهی صحیحتر می دانند که اذن امام ، لازم نیست ؛ زیرا مردم در درجات پایین تر به انجام آن مجاز می باشند.

    سخن ایشان در حقیقت ، توضیح  مراحل سه گانه (دل ، زبان و دست ) است ، هر یک از مراحل سه گانه دارای مراتبی است که امام محمد غزالی  مراتب را توسعه داده است